Yarı mamül, bünyede veya fasonda (yan sanayide) bir reçeteyle üretilen ama satılmak yerine başka bir ürünün reçetesine giren ara üründür. Masaya takılan metal ayak seti, pastanın içine giren krema, krem kavanozuna giren hazır baz karışım, bir makine gövdesine takılan işlenmiş mil bu türdendir. FabLab'da yarı mamülü bir kez tanımlar, birçok reçetede kalem olarak kullanırsınız.
Bu yazıda öğrenecekleriniz
- Bir ürünü yarı mamül olarak tanımlamak ve ona reçete bağlamak
- Yarı mamül seviyesini (1. seviye, 2. seviye…) okumak
- Fasonda ürettirilen veya hazır alınan yarı mamülün maliyetini tanımlamak
- Bir reçeteye yarı mamül kalemi eklemek
- Yarı mamül maliyetinin hangi kaynaktan geldiğini okumak
- İş emrinde yarı mamül ihtiyacını ve alt iş emirlerini izlemek
- Yarı Mamül Kullanım Raporu'nu okumak
Başlamadan önce
- Reçete oluşturmayı bilmeniz gerekir.
- İş emri ve Yarı Mamül Kullanım Raporu, iş emri modülü içeren planlarda (Pro, Enterprise) görünür.
Örnek yapı: iki seviyeli reçete
| Sektör | Nihai ürün (üst reçete) | Yarı mamül (alt reçete) |
|---|---|---|
| Mobilya | Meşe Yemek Masası 180x90 | Metal Ayak Seti (4'lü) |
| Fırın / gıda | Çilekli yaş pasta | Pastacı kreması (1 kg) |
| Kozmetik | El kremi 75 ml tüp | Krem bazı (emülsiyon, kg) |
| Talaşlı imalat | Redüktör gövdesi montajı | İşlenmiş çıkış mili |
| Tekstil | Yastıklı sandalye minderi | Dikilmiş kılıf |
1. Ürünü yarı mamül olarak tanımlama
- Ürünler → Ürün Listesi'nde yeni ürün açın veya mevcut ürünü düzenleyin.
- Ürün Tipi alanında Yarı Mamül'ü seçip kaydedin.
- Bu ürün için bir reçete oluşturun (örnekte Metal Ayak Seti Reçetesi, çıktı 1 set). İlk reçete otomatik olarak varsayılan olur.
Yarı mamül seviyesi
FabLab her yarı mamülün seviyesini reçete ağacından kendiliğinden hesaplar; elle bir şey girmezsiniz. Ürün listesinde ve ürün detayında rozet Yarı Mamül · 1. seviye, Yarı Mamül · 2. seviye gibi görünür; reçete detayında da her yarı mamül kaleminin seviyesi yazar.
| Seviye | Kural | Örnek |
|---|---|---|
| 1. seviye | Reçetesinde yalnızca hammadde olan (veya reçetesi olmayan, dışarıdan alınan) yarı mamül | Profil borudan kesilip kaynaklanan işlenmiş kutu |
| 2. seviye | Reçetesinde 1. seviye bir yarı mamül kullanan yarı mamül | İşlenmiş kutunun boyanmış ya da kaplanmış hâli |
| N+1. seviye | Reçetesinde en derin N. seviye yarı mamül kullanan yarı mamül | Boyanmış kutuyla kurulan alt montaj (3. seviye) |
Seviye, yarı mamülün varsayılan reçetesine göre belirlenir. Nihai ürün ve yedek parça seviye almaz.
Tedarik şekli: bünyede üretim, fason, satın alma
Her yarı mamül kendi atölyenizde üretilmez. Bazı parçaları yan sanayide (fasonda) ürettirir, bazılarını hazır alırsınız. Ürün formunun sağ tarafındaki Tedarik kartında Tedarik şekli'ni seçin; maliyet bu seçime göre hesaplanır:
| Tedarik şekli | Birim maliyet | Örnek |
|---|---|---|
| Bünyede üretim (varsayılan) | Varsayılan reçeteden: hammadde + işçilik + genel gider | Atölyede kesilip kaynaklanan işlenmiş kutu |
| Fason, Malzemeyi biz veriyoruz açık | Reçetedeki malzeme (fasoncuya verdiğiniz) + reçetedeki işçilik satırları + Parça başı fason işçilik bedeli. Genel gider eklenmez; iş dışarıda yapılır. | Sacını sizin verdiğiniz, kaplamacıda kaplanan kutu |
| Fason, malzeme fasoncudan | Parça başı fason bedeli (her şey dahil) | Malzemesini ve kalıbını fasoncunun sağladığı işlenmiş parça |
| Satın alma | Birim alış fiyatı | Hazır alınan rulman, menteşe, dişli |
- Fason ve satın alma yarı mamüllerin reçetesi olması gerekmez. Reçetesiz bir satın alma parçasını üst reçeteye kalem olarak ekleyebilir, kendi fiyatlandırmasını da yapabilirsiniz.
- Malzemeyi biz veriyoruz açıksa yarı mamüle bir reçete ekleyin ve fasoncuya verdiğiniz malzemeyi yazın. Parti ve iş emri akışı değişmez: malzeme stoktan düşer, yarı mamül stoğa girer. Bünye işçiliğinizi reçeteye yazmayın; yalnızca sizde yapılan iş (örneğin sevk öncesi kontrol) varsa onu işçilik olarak ekleyin.
- Fason veya satın alma seçiliyken bedel alanı zorunludur. Bedelin yanındaki listeden para birimini seçebilirsiniz; dövizli bedel maliyete bugünkü kurla TL olarak girer (Döviz Kurları ve Dövizli Alış).
- Nihai ürünlerde Tedarik kartı tedarik şeklini göstermez: nihai ürünün üreticisi sizsiniz ve tedarik şekli her zaman bünyede üretimdir.
Adım adım örnek ve hesap: Fason ve Satın Alınan Yarı Mamüller.
2. Reçeteye yarı mamül kalemi ekleme
- Üst ürünün reçetesini açın ve Düzenle'ye tıklayın.
- Kalem Ekle'ye tıklayın ve Tip sütununda Yarı Mamül'ü seçin.
- Malzeme / Yarı Mamül kutusundan yarı mamülü seçin (listede stok birimi parantez içinde yazar, örneğin "Metal Ayak Seti (4'lü) (set)").
- Miktar'ı yarı mamülün stok biriminde girin (1 set). Gerekirse Fire % ekleyin.
- Değişiklikleri Kaydet'e tıklayın.
Yarı mamül kalemlerinde tüketim tipi her zaman miktar bazlıdır; ölçü veya parça girilmez.
3. Yarı mamül maliyeti nereden gelir?
Reçete detayının Malzemeler sekmesinde yarı mamül satırı turuncu Yarı Mamül rozetiyle görünür. Rozetin altındaki küçük etiket maliyetin kaynağını söyler:
| Etiket | Maliyet kaynağı | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Reçete | Yarı mamülün varsayılan reçetesinden güncel tam birim maliyet: hammadde + işçilik + genel gider | Bünyede üretilen yarı mamülün reçetesi var ve maliyeti 0'dan büyük |
| Tedarik bedeli | Tedarik şekline göre: fason bedeli veya birim alış fiyatı (malzemeyi siz veriyorsanız reçetedeki malzeme de eklenir) | Yarı mamülün tedarik şekli Fason veya Satın alma |
| Fiyatlandırma | Yarı mamülün son fiyatlandırma kaydındaki birim maliyet (kâr ve KDV hariç) | Bünyede üretilen yarı mamülün reçetesi yok |
| Fiyat Yok | 0 TL | Ne reçete ne fiyatlandırma var |
Hesap örneği
Demo verisinde Metal Ayak Seti reçetesinin bir seti için ekrandaki maliyet:
| Bileşen | Tutar |
|---|---|
| Hammadde (profil boru ve vida) | 117,73 TL |
| İşçilik (Marangoz 20 dk + Montaj Elemanı 10 dk) | 83,33 TL |
| Genel gider payı | 347,09 TL |
| Birim maliyet (1 set) | 548,15 TL |
Masa reçetesinde 1 set kullanıldığı için masaya 548,15 TL yazılır. Ayak setinde bir hammadde fiyatı değişirse masanın maliyeti de bir sonraki görüntülemede kendiliğinden güncellenir; ayrıca bir işlem yapmanız gerekmez.
4. İş emrinde yarı mamül
Yarı mamül içeren bir ürün için iş emri açtığınızda iş emri detayında Yarı Mamül Gereksinimleri kartı oluşur.
- Planlanan: reçetedeki miktar × iş emri miktarı.
- Rezerve: iş emri için stokta ayrılan miktar.
- Tüketilen: tamamlanan partilerde stoktan düşen miktar.
- Kaynak: Stoktan (hazır stoktan kullanılır) veya Üretimden (bir alt iş emriyle üretilir; altında alt iş emrinin numarası bağlantı olarak görünür).
Bir iş emrinin alt iş emirleri varsa, iş emri detayının üst bilgi kartında Alt İş Emirleri satırında listelenir; alt iş emrinde ise Ana İş Emri bağlantısı bulunur.
Üst ürünün partisi tamamlandığında yarı mamül stoğu otomatik düşer. Yarı mamülün kendi stok kartı ve kritik stok uyarısı, diğer ürünlerdeki gibi çalışır.
5. Yarı Mamül Kullanım Raporu
- Sol menüde İş Emirleri → Raporlar → Yarı Mamül Kullanımı'na tıklayın.
- İsterseniz Yarı Mamül, Başlangıç Tarihi ve Bitiş Tarihi seçip Filtrele'ye tıklayın.
Tabloda hangi partide (Batch), hangi ürün için, hangi yarı mamülden ne kadar planlandığı ve tüketildiği, tüketim anındaki birim maliyet ve kullanılan depo görünür. Bu rapor, yarı mamül stoğunu ne hızla erittiğinizi ve yarı mamülü ne zaman yeniden üretmeniz gerektiğini görmek için kullanılır.