Üretimde hammaddenin bir kısmı kesimde, dökümde, tartımda veya ayar parçalarında kaybolur. Reçete kalemindeki Fire % bu kaybı önceden maliyete ve stok ihtiyacına ekler. Bu yazı fire hesabını ve boyutlu hammaddeler için tüketim tiplerini anlatır.
Bu yazıda öğrenecekleriniz
- Net miktar formülü ve fire oranının maliyete etkisi
- Dört tüketim tipi: Miktar, Alan (m²), Parça, Uzunluk (m)
- Reçete detayındaki Miktar, Fire % ve Net Miktar sütunlarını okumak
- Planlanan fire ile üretimde gerçekleşen fireyi karşılaştırmak
Başlamadan önce
- Reçete oluşturmayı bilmeniz yeterli (Reçete (BOM) Oluşturma).
- Alan, parça ve uzunluk bazlı tüketim için hammadde kartında levha alanı veya boy uzunluğu tanımlı olmalı (Hammadde Kartı).
Net miktar formülü
FabLab fireyi reçete miktarının üstüne ekler:
Net miktar = Miktar × (1 + Fire % ÷ 100)Kalem maliyeti = Net miktar × Birim fiyat
| Sektör | Kalem | Miktar | Fire % | Net miktar |
|---|---|---|---|---|
| Fırın / gıda | Un | 100 g | %10 | 110 g |
| Kozmetik | Shea yağı (dolum kaybı) | 2 kg | %3 | 2,06 kg |
| Mobilya | Su bazlı vernik | 0,15 litre | %8 | 0,162 litre |
| Tekstil | Keten kumaş (kesim) | 1,8 m | %12 | 2,016 m |
| Talaşlı imalat | Alüminyum çubuk (talaş + ayar parçası) | 0,4 kg | %25 | 0,5 kg |
Fire yalnızca maliyeti değil, iş emrinin malzeme planını ve partide stoktan düşülecek miktarı da büyütür.
Tüketim tipleri
Standart hammaddelerde (kg, litre, adet) tüketim her zaman Miktar Bazlıdır. Levha, profil veya kalıp gibi boyutlu bir hammadde seçtiğinizde satırda tüketim tipi kutusu açılır:
| Tüketim tipi | Ne girersiniz? | Maliyet nasıl bulunur? | Kullanım örneği |
|---|---|---|---|
| Miktar Bazlı | Stok biriminde miktar | Net miktar × birim fiyat | Tam levha, kutu, litre |
| Alan Bazlı (m²) | Kullanılan alan (m²) | Fire dahil alan × (levha fiyatı ÷ levha alanı) | Kontrplak raf tablası, deri, cam |
| Parça Bazlı | En, Boy, Adet ve ölçü birimi (mm / cm / m) | En × Boy × Adet × (1 + fire) × m² fiyatı | Kesim listesi olan paneller, kumaş kalıpları |
| Uzunluk Bazlı (m) | Parça boyu, Adet ve ölçü birimi | Boy × Adet × (1 + fire) × (boy fiyatı ÷ boy uzunluğu) | Profil, boru, çubuk, kenar bandı rulosu |
Örnek: Endüstriyel duvar rafı (alan ve uzunluk bazlı)
Demo firmasındaki duvar rafı reçetesi (çıktı 1 adet) dört kalemden oluşur. Ekrandaki değerlerle hesap şöyle:
| Kalem | Tüketim | Hesap | Maliyet |
|---|---|---|---|
| Kontrplak 12mm (levha 380 TL, 4,5 m²) | Alan: 0,32 m², fire %10 | 0,32 × 1,10 = 0,352 m² × 84,44 TL/m² | 29,72 TL |
| Profil Boru 20x20x1.5 (boy 210 TL, 6 m) | Uzunluk: 2 × 600 mm, fire %5 | 1,20 m × 1,05 = 1,26 m × 35 TL/m | 44,10 TL |
| Vida 4x40 (100'lü paket, 68 TL) | Miktar: 0,08 paket, fire %0 | 0,08 × 68 | 5,44 TL |
| Su Bazlı Vernik (310 TL/litre) | Miktar: 0,15 litre, fire %8 | 0,162 × 310 | 50,22 TL |
| Hammadde toplamı | 129,48 TL | ||
Alan bazlı satırın altındaki "0,08 levha" ibaresi, bu kalem için stoktan düşülecek kesirli levha sayısıdır (0,352 ÷ 4,5). Stok, levha biriminde tutulur; maliyet ise kullanılan alan kadar yazılır.
Örnek: Parça bazlı kesim (kapak paneli)
- Reçetede boyutlu hammaddeyi seçin (örnekte MDF Levha 18mm).
- Tüketim tipi olarak Parça Bazlı'yı seçin.
- En ve Boy'u, Adet'i ve ölçü birimini girin. Alanın altında "1 parça × 0,24 m² = 0,24 m²" gibi bir özet belirir.
- Fire %'yi kesim kaybına göre girin.
Hesap: 400 × 600 mm = 0,24 m² → fire %8 ile 0,2592 m². MDF levha 485 TL ve 5,88 m² olduğundan m² fiyatı 82,48 TL'dir: 0,2592 × 82,48 = 21,38 TL.
Planlanan fire ile gerçekleşen fireyi karşılaştırma
Reçetedeki fire bir tahmindir. Gerçek fire, Batch (üretim partisi) tamamlanırken girilir: Batch'i Tamamla formunda her hammadde için Gerçek Miktar ve Fire Miktarı yazılır (bkz. Adım Adım Üretim: Batch'i Tamamlama).
- Raporlar → Üretim raporunu açın.
- Fire Oranı (%) sütununda her partinin fire maliyetinin gerçekleşen malzeme maliyetine oranını görün.
- Aynı ürünün birkaç partisinde fire sürekli yüksekse reçetedeki Fire %'yi yeni bir versiyonda yukarı çekin; sürekli düşükse aşağı indirin.
Ayrıntı için Üretim Verimliliği ve Hammadde Tüketim Raporları yazısına bakın.