"Maliyetim neden bu kadar yüksek (veya düşük) çıktı?" sorusunun cevabı çoğu zaman birkaç tipik giriş hatasından birindedir. Bu yazı en sık görülen hataları belirtileri ve çözümleriyle listeler; sonunda her yeni reçete için kullanabileceğiniz bir kontrol listesi bulunur.
Bu yazıda öğrenecekleriniz
- Hammadde, çıktı miktarı ve fire kaynaklı hataları tanımak
- İşçilik ve genel gider girişlerindeki tipik yanlışları düzeltmek
- Kayıtlı fiyatın eski maliyetle kalmasını fark etmek
- Yeni bir reçeteyi yayına almadan önce kontrol listesiyle doğrulamak
Başlamadan önce
- Bu yazı reçete, işçilik ve genel gider ekranlarını tanıdığınızı varsayar.
- Kontrolleri her zaman reçete detayındaki Maliyet Özeti ve sekmeler üzerinden yapın; düzenleme formundaki canlı toplam yalnızca ön izlemedir.
1. Hammadde ve birim hataları
Reçete miktarı yanlış birimde
Belirti: Tek bir kalem toplam maliyetin büyük kısmını tutuyor.
Neden: Reçete satırının Birim'i hammadde kartından gelir. Un kartında birim kg iken reçeteye 250 (gram düşünerek) yazmak 250 kg demektir.
Çözüm: Miktarı kartın biriminde yazın: 250 g için 0,25. Detaydaki Malzemeler sekmesinde Birim Fiyat sütunu "/kg", "/litre", "/m²" gibi birimiyle görünür; kontrol için kullanın.
Alış fiyatı güncel değil
Belirti: Maliyet, piyasadaki alış fiyatlarınızla uyuşmuyor.
Neden: Reçete, hammaddenin ortalama alış fiyatını (yoksa son alış fiyatını) kullanır. Stok girişlerini fiyatsız yaparsanız bu değer eskir.
Çözüm: Stok girişlerinde birim fiyat girin (bkz. Stok Girişi ve Fiyat Güncelleme).
Boyutlu hammaddede yanlış tüketim tipi
Belirti: Küçük bir parça için tam levha veya tam boy fiyatı yazılmış.
Çözüm: Tüketim tipini Alan, Parça veya Uzunluk Bazlı yapın (bkz. Fire Oranı ve Tüketim Tipleri).
2. Çıktı miktarı hatası
Belirti: Toplu üretilen bir ürünün birim maliyeti satış fiyatının katları kadar.
Neden: Reçetedeki tüm miktarlar bir parti içindir ve birim maliyet toplamın Çıktı Miktarı'na bölünmesiyle bulunur.
| Çıktı Miktarı | Parti maliyeti | Birim maliyet |
|---|---|---|
| 25 adet (doğru) | 3.194,46 TL | 127,78 TL |
| 1 adet (hatalı) | 3.194,46 TL | 3.194,46 TL |
Aynı hata bir fırında 40 ekmeklik hamur reçetesinde, bir kozmetik üreticisinde 500 tüplük dolum reçetesinde sık görülür.
3. Fireyi iki kez saymak
Belirti: Hammadde ihtiyacı ve maliyet, gerçek tüketimden belirgin yüksek.
Neden: Miktar kayıplı yazılmış (110 g) ve üstüne Fire % de girilmiş (%10).
Çözüm: Miktarı net (100 g) yazıp kaybı yalnızca Fire %'de tutun.
4. İşçilik hataları
- Saat yerine dakika: Süre alanı dakikadır. 2 saatlik iş için 2 değil 120 yazın.
- Günlük ücret: Günlük türdeki ücret 8 saate bölünür. Vardiyanız farklıysa ücreti kendiniz saate çevirip Saatlik türde girin.
- Net maaş: Ücrete işveren maliyetini (SGK payı, yan haklar) dahil edin.
- Para birimi: Ücret ve gider tutarları yalnızca TL olarak girilir; döviz yalnızca hammadde ve parça alış fiyatlarında seçilebilir. Dövizle ödediğiniz bir ücreti TL karşılığıyla girin.
- Bekleme süreleri: Pişme, kürlenme, kuruma gibi insan gerektirmeyen süreleri işçiliğe yazmayın; bu süreler aynı zamanda zaman bazlı genel gider payını da şişirir.
5. Genel gider hataları
- Yıllık tutarı Aylık türde girmek: Pay 12 kat yüksek çıkar. Yıllık ödenen gideri Yıllık türde tam tutarıyla girin.
- Unutulan pasif gider: Pasif giderler hiçbir reçeteye dağıtılmaz. Genel gider listesi varsayılan olarak yalnızca aktif giderleri gösterir; pasifleri görmek için Durum filtresinde Pasif'i, hepsini görmek için Tümü'nü seçin.
- Tamamlanmamış partiler: Dağıtım tabanı son 30 günde Tamamlandı durumuna gelmiş partilerdir. Üretim yapıp partileri tamamlamazsanız taban küçülür, tüm ürünlerin payı şişer.
- Birim Bazlı yöntemin yanlış kullanımı: Birim bazlı gider her adede eşit yazılır; küçük ürünler büyükler kadar pay alır. Çoğu gider için Zaman Bazlı daha adildir.
- Hacim düşük bir ayda fiyat güncellemek: Üretimin az olduğu dönemde saat başı genel gider yükselir. Fiyatı bu dönemde yeniden hesaplarsanız fiyat da yükselir.
6. Yarı mamül maliyeti eksik
Belirti: Reçete detayında yarı mamül satırının altında Fiyat Yok etiketi var.
Çözüm: Yarı mamüle reçete ekleyin veya (satın alınan bir parçaysa) fiyatlandırma kaydı oluşturun (bkz. Yarı Mamül ve Çok Seviyeli Reçeteler).
7. Kayıtlı fiyat eski maliyetle kalmış
Belirti: Reçete detayındaki birim maliyet ile fiyatlandırma listesindeki Birim Maliyet farklı.
Neden: Kayıtlı fiyat kendiliğinden güncellenmez. Reçete, hammadde, işçilik veya genel gider kaydı değiştiğinde listede Maliyet değişti uyarısı çıkar. Uyarı, güncel birim maliyet kayıtlı maliyetten %1'den fazla saptığında da çıkar (üretim hacmi kayması, pasife alınan gider, yarı mamül reçetesi değişikliği).
- Maliyet Yönetimi → Fiyatlandırma'yı açın.
- Maliyet değişti uyarılı satırda turuncu yenile düğmesine tıklayın.
- Önizlemede farkları inceleyip onaylayın.
Ayrıntı: Maliyet Değişince Fiyatı Yeniden Hesaplama.
Kontrol listesi
| # | Kontrol | Nerede bakılır? |
|---|---|---|
| 1 | Her kalemin miktarı hammadde kartının biriminde mi? | Reçete detayı → Malzemeler → Miktar ve Birim Fiyat birimi |
| 2 | Hammadde alış fiyatları güncel mi? | Hammadde kartı, son stok girişleri |
| 3 | Boyutlu hammaddeler doğru tüketim tipinde mi? | Malzemeler → Tüketim sütunu |
| 4 | Fire yalnızca bir yerde mi (miktar net, kayıp Fire %'de)? | Malzemeler → Fire % ve Net Miktar |
| 5 | Çıktı Miktarı partinin gerçek büyüklüğü mü? | Reçete detayı → Çıktı |
| 6 | İşçilik süreleri dakika ve bir parti için mi? | İşçilik sekmesi → Süre (dk ve saat) |
| 7 | Günlük ücretler 8 saatlik güne göre mi? | İşçilik listesi → Saatlik Ücret |
| 8 | Tüm genel giderler aktif, tür ve tutarları doğru mu? | Genel Gider Listesi |
| 9 | Son 30 günün partileri tamamlandı mı? | Üretim listesi → Durum |
| 10 | Yarı mamül satırlarında Fiyat Yok etiketi yok mu? | Malzemeler → Tip sütunu |
| 11 | Kayıtlı fiyat güncel maliyetle mi hesaplandı? | Fiyatlandırma listesi → Maliyet değişti uyarısı |