Batch (üretim partisi) açıldığında yalnızca plan kaydedilir. Üretim bittiğinde Tamamla penceresinden gerçekte ne harcandığını girersiniz; FabLab hammaddeyi stoktan düşer, ürünü stoğa ekler ve planlanan ile gerçekleşen maliyeti karşılaştırır.
Bu yazıda öğrenecekleriniz
- Batch detay sayfasının bölümleri
- Tamamla penceresini doldurma: gerçek miktar, fire, birim fiyat, işçilik süresi
- Stok yetmediğinde eksik kalemin stok girişini pencereden çıkmadan yapma
- Tamamlayınca hangi stokların nasıl değiştiği
- Maliyet Karşılaştırması, Malzeme Tüketimleri ve Fire Kayıtları'nı okuma
Başlamadan önce
- Beklemede durumunda bir batch'iniz olmalı. Bkz. Üretim Kaydı (Batch) Oluşturma.
- Tüketimi yazacağınız hammaddeler, batch'te seçilen depoda yeterli miktarda bulunmalı.
- Rol: Sahip ve Personel batch tamamlayabilir. Görüntüleyici Tamamla düğmesini görmez.
Batch detayını tanıyın
Üretim Yönetimi → Üretim listesinde batch numarasına tıklayın. Sayfa yukarıdan aşağıya şu bölümlerden oluşur:
- Üst bilgi: Batch No, Ürün Stok Deposu ("Ürün stoğu bu depoya eklenecek"), Ürün, Reçete, Üretim Tarihi, Üretim Miktarı, Durum, Oluşturan, Notlar.
- Maliyet Karşılaştırması: beklemedeki batch'te yalnızca Planlanan Maliyet dolu; Gerçek Maliyet "Batch tamamlanınca hesaplanır" yazar.
- Malzeme Tüketimleri: her hammaddenin deposu, planlanan miktarı ve fiyatı.
- Yarı Mamül Gereksinimleri: reçetede yarı mamül varsa (ör. ayrı üretilen metal ayak seti, krem için önceden hazırlanan baz) görünür.
- Batch'i tamamla kartı: yalnızca Beklemede batch'te görünür ve tamamlama penceresini açar. Aynı pencere başlıktaki Tamamla düğmesiyle de açılır.
Batch'i tamamlama
- Sayfa başlığındaki Tamamla düğmesine tıklayın. Tamamlama penceresi açılır; tablette ve telefonda tüm ekranı kaplar. Sarı kutu, tamamlayınca hangi stokların değişeceğini yazar. Batch bir iş emrine bağlıysa aynı pencereyi iş emri detayındaki Bağlı Partiler tablosunda, satırdaki Tamamla düğmesiyle de açabilirsiniz; iş emri sayfasından ayrılmanız gerekmez.
- Gerçek Miktar * sütununa (1) her hammaddeden fiilen kullanılan miktarı yazın. Alan planlanan miktarla dolu gelir; plan tuttuysa değiştirmeyin. Değerleri değiştirdikten sonra plana dönmek isterseniz Plana eşitle düğmesi gerçek miktarları ve işçilik sürelerini plana çeker, fireyi sıfırlar.
- Fire Miktarı sütununa (2) ürüne girmeyip çöpe giden miktarı yazın: kesimden kalan kullanılamaz parça, dökülen vernik, tartıda kaybolan hamur, makinede bozulan ilk parçalar.
- Birim Fiyat'ı (3) kontrol edin. Hammaddenin ortalama alış fiyatıyla gelir; bu partiye özel farklı fiyatla aldıysanız düzeltin.
- Reçetede yarı mamül varsa Yarı Mamül Tüketimleri tablosundaki Mevcut Stok rozetine bakın (Yeterli / Yetersiz). Yarı mamül miktarları plandan alınır, bu tabloda değiştirilmez.
- Batch bir iş emrine bağlıysa ve reçetede işçilik varsa İşçilik — Gerçekleşen Süre tablosu çıkar. Gerçekleşen (saat) alanı plan süresiyle gelir; gerçekte harcanan süreyi yazın. Bu değer iş emrindeki planlanan/gerçekleşen işçilik farkını oluşturur.
- Tamamla ve stokları düş düğmesine (4) tıklayın. Kayıt sayfa yenilenmeden yapılır; başarılı olursa sayfa güncel durumla yeniden açılır ve üstte bildirim çıkar.
Gerçek Miktar ile Fire Miktarı ayrı ayrı stoktan düşer. Planlanan 10 kg un için 9,6 kg ürüne girdi ve 0,4 kg döküldüyse Gerçek Miktar'a 9,6, Fire Miktarı'na 0,4 yazın. Gerçek Miktar'a 10 yazıp fireye de 0,4 yazarsanız stoktan 10,4 kg düşer.
Levha, plaka ve kumaş gibi alan bazlı hammaddelerde (satırda m² yazar) Gerçek Miktar ve Fire Miktarı'nı m² olarak girin. Stoktan (gerçek + fire) m² kadar, levha adedine çevrilerek düşülür; maliyet de bu alandan hesaplanır.
Tamamlama formunda fire sebebi alanı yoktur. Fire Kayıtları bölümü, sebebiyle kaydedilmiş fire olduğunda görünür.
Stok yetmezse
Tamamlamadan önce her satır için (gerçek + fire) miktarı, satırdaki deponun kullanılabilir stoğuyla (eldeki − başka iş emirlerine ayrılmış) karşılaştırılır. Batch bir iş emrine bağlıysa o iş emrinin kendi ayırdığı miktar bu batch için kullanılabilir sayılır; başka iş emrine ayrılmış hammadde tüketilemez. Eksik varsa işlem yapılmaz, pencere açık kalır ve girdiğiniz değerler korunur. Pencerenin üstündeki özet her eksik satırı yazar, ör. "Su Bazlı Vernik: 4,51 litre gerekli, 3,72 litre mevcut"; eksik satır kırmızıyla işaretlenir. Satırdaki Stok girişi düğmesi eksik kalemin stok girişini açar: tamamlama penceresi geçici olarak kapanır, stok girişini kaydettiğinizde ya da vazgeçtiğinizde aynı değerlerle geri gelir. Ardından Tamamla ve stokları düş'e yeniden basın. Stok giriş yetkiniz yoksa satırda bunu söyleyen bir not çıkar. Başka depodan getirmek isterseniz transfer yapın. Bkz. Depolar Arası Stok Transferi.
Yarım kalan form kaybolmaz. Batch ve batch tamamlama formunda değişiklik yapıp kaydetmeden başka bir sayfaya geçmek isterseniz FabLab önce sorar. Girdikleriniz aynı tarayıcı sekmesinde taslak olarak tutulur: formu yeniden açtığınızda üstte “Kaydedilmemiş bir taslağınız var” bandı çıkar. Geri yükle ile kaldığınız yerden devam edin, Sil ile taslağı atın; taslak kendiliğinden uygulanmaz. Taslak yalnızca sizin hesabınızda ve o sekmede durur; sekme kapanınca, kayıt başarıyla tamamlanınca da silinir.
Tamamlayınca ne değişir?
| Ne | Ne olur |
|---|---|
| Hammadde stoğu | Her satırın deposundan (gerçek + fire) kadar düşer. Profil ve çubuk gibi uzunluk bazlı hammaddelerde metre, boy adedine çevrilerek düşülür; levha gibi alan bazlı hammaddelerde (gerçek + fire) m², levha adedine çevrilerek düşülür. Hareket açıklaması "Üretim batch: BATCH-…" olur. |
| Yarı mamül stoğu | Planlanan yarı mamül miktarı ürün stoğundan düşer. |
| Ürün stoğu (batch tek başına) | Ürünün stok takibi açıksa, Üretim Miktarı kadar Ürün Stok Deposu'na eklenir. |
| Ürün stoğu (batch iş emrine bağlı) | Bu aşamada eklenmez. İş emri Tamamla ile kapatıldığında tüm tamamlanmış partilerin toplamı iş emrinin Üretim Deposu'na eklenir. |
| İş emri | Malzeme satırlarında Tüketilen artar, ayrılmış (rezerve) miktar tüketim kadar azalır, işçilik satırlarına gerçekleşen saat eklenir, Tamamlanan Miktar güncellenir. |
| İşçilik ve genel gider maliyeti | Reçetenin o anki işçilik ve genel gider tutarı, üretim miktarına oranlanarak partiye kaydedilir (dondurulur). Kârlılık raporu bu tutarı kullanır; sonradan saat ücreti veya genel gider değişse de partinin maliyeti değişmez. |
| Batch durumu | Tamamlandı olur; Düzenle ve tamamlama formu kaybolur. |
Tamamlama penceresindeki sarı kutu bu ayrımı yazar: batch tek başınaysa "Üretilen ürün stoğa eklenecektir", iş emrine bağlıysa "Üretilen ürün, iş emri tamamlandığında stoğa girecektir" der.
Tamamlanan batch'i okuma
Malzeme Tüketimleri
Tamamlanmış batch'te Gerçek Miktar, Fire Miktarı ve Toplam Maliyet sütunları dolar. Toplam Maliyet = (Gerçek Miktar + Fire Miktarı) × Birim Fiyat. Boyutlu hammaddelerde (levha, profil) birim fiyat levha ya da boy başınadır; toplam, tüketilen m² ya da metrenin levha / boy karşılığından hesaplanır.
| Hammadde | Planlanan | Gerçek | Fire | Birim Fiyat | Toplam Maliyet |
|---|---|---|---|---|---|
| Su Bazlı Vernik | 3,96 litre | 4,1184 litre | 0,396 litre | 310 ₺ | (4,1184 + 0,396) × 310 = 1.399,46 ₺ |
| Zımpara 120 Kum | 24 adet | 25,44 adet | 0 | 3,40 ₺ | 25,44 × 3,40 = 86,50 ₺ |
| Karton Kutu 30x30x30 | 4 adet | 4,04 adet | 0 | 12,50 ₺ | 4,04 × 12,50 = 50,50 ₺ |
Vernikte plana göre yaklaşık %14 fazla harcama var (4,51 ÷ 3,96). Bu tür sapma tekrar ediyorsa reçetedeki fire oranını güncelleyin. Bkz. Fire Oranı ve Net Tüketim Hesabı.
Maliyet Karşılaştırması
- Planlanan Maliyet: reçetedeki miktarlar (fire oranı dahil) × hammaddenin bugünkü ortalama alış fiyatı. Uzunluk bazlı hammaddede metre, alan bazlıda m² üzerinden hesaplanır. Yarı mamüller, batch açılırken planlanan miktar ve birim maliyetle eklenir.
- Gerçek Maliyet: tamamlama formunda girdiğiniz (gerçek + fire) miktarlar × girdiğiniz birim fiyat, artı yarı mamül maliyeti.
- Fark: Gerçek − Planlanan. Kırmızı (+) plan aşıldı, yeşil (−) tasarruf.
- Verimlilik: planlanan maliyetin gerçek maliyete oranı. %100 plan tuttu, %100'ün altı plan aşıldı, üstü tasarruf demektir.
Verimlilik, karttaki iki tutarın oranıdır: Planlanan ÷ Gerçek. Yarı mamüller her iki tarafa da katılır. Yukarıdaki ekran görüntüsü bu hesap düzeltilmeden önce alındı; oradaki %85,19 kartın iki tutarıyla tutmaz, güncel ekranda oran iki tutardan doğrudan çıkar.
Bu kart yalnızca hammadde ve yarı mamülü karşılaştırır. İşçilik ve genel gider dahil tam maliyet sapmasını iş emri ekranlarında görürsünüz. Bkz. İş Emri Takibi: Raporlar ve Maliyet Sapması.
Fire Kayıtları
Batch için sebebiyle kaydedilmiş fire varsa Fire Kayıtları tablosunda Malzeme, Miktar, Birim, Sebep ve Notlar görünür.
İpuçları ve sık hatalar
Tamamlanan batch geri alınamaz ve düzenlenemez. Yanlış girdiyseniz tek yol batch'i silmektir (yalnızca Sahip): düşülen hammadde depoya iade edilir, eklenen ürün stoğu geri alınır. Sonra doğru değerlerle yeni batch açın.
Gerçek miktarı tartı ya da sayım ile ölçün, tahmin etmeyin. Fırın ve gıda üretiminde hamur ağırlığı, talaşlı imalatta çubuk boyu, kozmetikte dolum öncesi ve sonrası kap ağırlığı iyi ölçütlerdir.
- İşçilik tablosu görünmüyor: batch bir iş emrine bağlı değil ya da reçetede işçilik yok. Tek başına batch'lerde işçilik süresi girilmez.
- Ürün stoğu artmadı: ürünün stok takibi kapalı ya da batch iş emrine bağlı; iş emrini tamamlayın.
- Gerçek maliyet beklenenden yüksek: Birim Fiyat sütununu kontrol edin; son alımdaki pahalı fiyat ortalamayı yükseltmiş olabilir.