İş emri açıldığında reçeteden bir hammadde planı çıkarılır. İş emri onaylandığında bu plan kadar hammadde depoda "ayrılır" (rezerve edilir): stok yerinde durur ama başka bir işe verilmemesi için işaretlenir. Bu yazı, ayırmanın nasıl hesaplandığını ve ne zaman çözüldüğünü anlatır.
Bu yazıda öğrenecekleriniz
- Hammadde satırlarının reçeteden nasıl hesaplandığı
- Eldeki, Ayrılmış (Rezerve) ve Kullanılabilir stok kavramları
- Planlanan / Rezerve / Tüketilen sütunlarının okunması
- Stok yetmezken onaylanan iş emrinde ne olduğu
- Ayrılmış stoğun serbest kaldığı durumlar
Başlamadan önce
- İş emri durumlarını bilmeniz faydalı olur. Bkz. İş Emri Durumları ve Onay Akışı.
- Plan: Pro ve Enterprise (iş emri ve depo modülü).
Üç stok kavramı
| Kavram | Ekrandaki adı | Anlamı |
|---|---|---|
| Eldeki | Mevcut (stok raporu), Eldeki (ürün sayfası) | Depoda fiilen bulunan miktar |
| Ayrılmış | Rezerve (stok raporu, iş emri), Ayrılmış (ürün sayfası) | Onaylı iş emirlerine (hammadde) ya da onaylı siparişlere (ürün) ayrılan miktar |
| Kullanılabilir | Kullanılabilir | Eldeki − Ayrılmış; yeni bir işe verilebilecek miktar |
Her üçü depo bazındadır. Ana Depo'daki vernik ile Üretim Deposu'ndaki vernik ayrı ayrı izlenir.
Hammadde satırları nasıl oluşur?
İş emri kaydedilirken reçetedeki her hammadde kalemi için bir satır oluşur:
- Planlanan = reçetedeki miktar (fire oranı dahil) × (Planlanan Miktar ÷ reçete çıktı miktarı).
- Depo = formdaki önizlemede satır için seçtiğiniz depo; seçmediyseniz iş emrinin Üretim Deposu.
- Birim Fiyat = hammaddenin ortalama alış fiyatı (yoksa son alış fiyatı).
Reçetedeki yarı mamüller ayrı bir tabloda (Yarı Mamül Gereksinimleri) tutulur; işçilik kalemleri İşçilik Gereksinimleri tablosuna saat olarak yazılır.
Yarı mamülün Birim Fiyat'ı, reçete ekranındaki gibi yarı mamülün kendi varsayılan reçetesinden hesaplanan birim maliyettir (malzeme + işçilik + genel gider). Fason veya satın alma ile tedarik edilen yarı mamülde maliyet tedarik bedelinden gelir (fasonda malzemeyi siz veriyorsanız reçetedeki malzeme de eklenir). Reçetesi olmayan bünyede üretim yarı mamülde fiyatlandırmadaki maliyet kullanılır; satış fiyatı kullanılmaz.
Yarı mamülü stoktan değil üretimle karşılayacaksanız satırdaki Alt İş Emri Aç'a tıklayın. Açılan pencerede şunları seçersiniz:
- Reçete: yarı mamülün aktif reçeteleri; varsayılan reçete seçili gelir.
- Miktar: satırdaki planlanan miktar önerilir; fire payı ya da stok için artırabilirsiniz.
- Termin, Sorumlu ve Öncelik: ana iş emrinin değerleriyle dolu gelir.
Alt iş emrini aç'a tıklayınca Taslak bir alt iş emri açılır, satırın kaynağı Üretimden olur ve sayfa yenilenmeden alt iş emrinin numarası satırda görünür; bildirimdeki Alt iş emrini aç bağlantısıyla ona geçebilirsiniz. Alt iş emri tamamlanınca yarı mamül stoğa girer; ana iş emrinin partisi onu stoktan tüketir.
Yarı mamülün reçetesi yoksa pencere bunu söyler ve Reçete oluştur bağlantısı verir (yeni sekmede açılır). Reçeteyi kaydedip bu sekmeye döndüğünüzde reçete listesi kendiliğinden yenilenir. Alt iş emri açmak iş emri oluşturma yetkisi ister: Sahip ve Personel açabilir, Görüntüleyici düğmeyi görmez.
Onayda ne kadar ayrılır?
İş emri Planlandı durumuna geçtiğinde (Onayla ya da Planla ile) her satır için şu yapılır:
- Satırın deposundaki kullanılabilir miktar bulunur: Eldeki − Ayrılmış.
- Ayrılan = en küçük(Planlanan, Kullanılabilir). Stok yetiyorsa planın tamamı, yetmiyorsa mevcut kadarı ayrılır.
- Eksik kalan miktar Durum Geçmişi'ne "Malzeme rezerve edildi: … (Eksik: …)" olarak yazılır. İş emri yine de Planlandı olur.
Örnek: 20 duvar rafı, Üretim Deposu
| Hammadde | Planlanan | Onay öncesi kullanılabilir | Ayrılan | Onay sonrası kullanılabilir |
|---|---|---|---|---|
| Su Bazlı Vernik | 3,24 litre | 14,55 litre | 3,24 litre | 14,55 − 3,24 = 11,31 litre |
| Vida 4x40 (100'lü) | 1,6 paket | 10,2 paket | 1,6 paket | 8,6 paket |
| Ahşap Tutkalı D3 | 5 litre | 3,72 litre | 3,72 litre | 0; eksik 1,28 litre |
Aynı mantık her sektörde işler: bir gıda üreticisi haftalık 600 ekmeklik iş emrini onayladığında un ve maya; bir kozmetik üreticisi 2.000 tüplük iş emrini onayladığında baz krem ve tüp ayrılır. Ertesi gün açılan ikinci iş emri, ayrılmış miktarı kullanılabilir saymaz.
İş emrinde satırları okuma
İş emri detayındaki Malzeme Gereksinimleri tablosunda her satır için Planlanan (1), Rezerve, Tüketilen, Depo, Birim, Birim Fiyat ve Toplam Maliyet görünür.
- Rezerve = Planlanan: stok yetti, hammadde güvende.
- Rezerve < Planlanan: onay anında stok yetmedi; aradaki fark eksik.
- Rezerve = 0: iş emri henüz onaylanmadı ya da kapandı.
İşçilik Gereksinimleri tablosu hammadde ayırmaz; planlanan saatleri ve partilerden gelen gerçekleşen saatleri gösterir. Planlanan Maliyet = Planlanan Saat × Saatlik Ücret.
Partiler tamamlandıkça
İş emrine bağlı bir batch tamamlandığında her hammadde için:
- Gerçek + fire miktarı depodan düşer (Eldeki azalır).
- Tüketilen miktar kadar, en fazla satırdaki ayrılmış miktar kadar ayırma çözülür (Ayrılmış azalır).
- İş emri satırında Tüketilen artar, Rezerve azalır.
| Adım | Eldeki | Ayrılmış | Kullanılabilir |
|---|---|---|---|
| Başlangıç (vernik, Üretim Deposu) | 14,55 | 0 | 14,55 |
| 20 raflık iş emri onaylandı | 14,55 | 3,24 | 11,31 |
| 8 raflık parti tamamlandı (1,30 litre kullanıldı) | 13,25 | 1,94 | 11,31 |
| 12 raflık parti tamamlandı (1,94 litre kullanıldı) | 11,31 | 0 | 11,31 |
Kullanılabilir miktarın üretim boyunca değişmediğine dikkat edin: iş emrine ayrılan hammadde zaten "kullanılmış" sayılmıştı.
Ayrılmış stok ne zaman serbest kalır?
- İş emri Tamamlandı olduğunda: partilerde tüketilmeyen ayrılmış miktar serbest kalır (ör. plandan az vernik harcandıysa).
- İş emri İptal Edildi olduğunda: tüm ayrılmış miktar serbest kalır.
- Beklemede durumunda ayırma sürer.
Ayırmayı dikkate alan ve almayan işlemler
| İşlem | Neye bakar? |
|---|---|
| Yeni iş emrinin onayı | Kullanılabilir (ayrılmış düşülür) |
| Depolar arası transferi gönderme | Kullanılabilir; ayrılmış stok başka depoya taşınamaz |
| Batch formundaki Mevcut Stok ve batch tamamlama kontrolü | Eldeki (ayrılmış düşülmez) |
| Stok sayımı | Eldeki |
İpuçları ve sık hatalar
- Stok raporunda Rezerve hep 0: onaylı ya da üretimdeki iş emri yok veya hepsi tamamlandı.
- Transfer "kullanılabilir" yetmediği için reddedildi: kaynak depodaki stok bir iş emrine ayrılmış. Bkz. Depolar Arası Stok Transferi.